Di chúc là một công cụ pháp lý quan trọng, giúp cá nhân thể hiện ý nguyện của mình về việc phân chia tài sản sau khi qua đời. Tuy nhiên, để di chúc có hiệu lực pháp lý, việc thực hiện đúng thủ tục công chứng là điều cần thiết. Việc công chứng di chúc không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người để lại di chúc mà còn tránh được tranh chấp, xung đột giữa các bên thừa kế trong tương lai. Bài viết này sẽ trình bày những điều cần biết trước khi thực hiện thủ tục công chứng di chúc, từ đó giúp người đọc hiểu rõ hơn về quy trình này.
Di chúc là gì?
Căn cứ theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là văn bản thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Theo đó, di chúc có thể được thể hiện dưới dạng di chúc bằng văn bản hoặc di chúc miệng.
Nội dung của di chúc
Di chúc bao gồm các nội dung chủ yếu sau:
- Thời gian (ngày, tháng, năm) lập di chúc;
- Thông tin pháp lý (họ tên, nơi cư trú…) của người lập di chúc và cá nhân/tổ chức được hưởng di sản;
- Thông tin di sản để lại và nơi có di sản;
Hình thức của di chúc
Di chúc có 2 hình thức, có thể là văn bản hoặc di chúc miệng, nhưng không được trái quy định của luật.
- Di chúc miệng (di chúc bằng miệng): Là sự thể hiện ý chí bằng lời nói của người lập di chúc. Việc lập di chúc miệng chỉ được thực hiện trong trường hợp người lập không có đầy đủ điều kiện để thể hiện ý chí của mình bằng văn bản;
- Di chúc bằng văn bản, bao gồm:
- Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có công chứng/chứng thực.
Những điều kiện để di chúc hợp pháp
Đối với di chúc miệng
Để di chúc miệng được coi là hợp pháp thì căn cứ khoản 5 Điều 632 Bộ luật Dân sự, di chúc cần phải đáp ứng điều kiện sau:
- Được lập khi tính mạng của người lập di chúc bị cái chết đe doạ, không thể lập di chúc bằng văn bản.
- Người để lại di chúc thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất 02 người làm chứng. Người làm chứng phải ghi chép lại ý chí cuối cùng của người lập di chúc, cả hai người làm chứng cùng ký tên hoặc điểm chỉ vào văn bản ghi chép lại đó.
- Phải công chứng hoặc chứng thực chữ ký của người làm chứng trong thời gian 05 ngày kể từ ngày người để lại di sản thể hiện ý chí cuối cùng của mình.
Trong đó, di chúc cần có các nội dung nêu tại Điều 631 Bộ luật Dân sự năm 2015 gồm:
- Ngày, tháng, năm lập di chúc.
- Họ tên, nơi cư trú của người lập di chúc; của người/tổ chức được hưởng di chúc.
- Thông tin chi tiết về di sản, nơi để lại di sản.
- Các nội dung khác theo ý chí cuối cùng của người để lại di chúc, không trái đạo đức xã hội, không vi phạm điều cấm của luật.
Đặc biệt, khi lập di chúc, người lập di chúc phải sáng suốt, minh mẫn, không bị lừa dối, đe dọa hay bị cưỡng ép. Đây hoàn toàn dựa vào ý chí của người lập di chúc mà không chịu chi phối của bất cứ ai trừ trường hợp người lập di chúc từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi thì cần có sự đồng ý của cha mẹ/người giám hộ về việc lập di chúc.
Đối với di chúc bằng văn bản
Điều kiện đối với người lập di chúc
Phải thoả mãn các điều kiện sau:
- Độ tuổi: Phải từ đủ 15 tuổi trở lên, riêng trường hợp người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc, nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc (theo khoản 2 Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015).
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc.
- Không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.
Điều kiện về hình thức của di chúc
Hình thức không được trái với quy định của của luật, cụ thể:
- Di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu, nếu di chúc gồm nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc.
- Trường hợp di chúc có sự tẩy xóa, sửa chữa thì người tự viết di chúc hoặc người làm chứng di chúc phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa, sửa chữa.
- Đối với di chúc bằng văn bản không có người làm chứng thì người lập di chúc bằng văn bản không có người làm chứng phải đảm bảo di chúc này phải có đầy đủ nội dung của một di chúc thông thường theo quy định tại Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015 như đã nêu ở trên. Di chúc phải ghi đầy đủ số thứ tự và đồng thời ký vào từng trang của di chúc nếu như di chúc có nhiều trang. Di chúc không được viết tắt, cũng không được viết hay chú thích bằng ký hiệu. nếu có sửa chữa, tẩy xóa một nội dung nào của di chúc thì người lập di chúc phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa, sửa chữa đó để xác minh.
- Đối với di chúc bằng văn bản có người làm chứng theo quy định tại Điều 634 Bộ luật Dân sự 2015 thì nếu người lập di chúc không tự mình viết bản di chúc có thể tự mình đánh máy hoặc nhờ người khác viết hoặc đánh máy bản di chúc, nhưng phải có ít nhất là hai người làm chứng. Sau đó người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc trước mặt những người làm chứng đồng thời những người làm chứng xác nhận chữ ký, điểm chỉ của người lập di chúc và ký tên dưới nội dung xác nhận về chữ ký, điểm chỉ nêu trên để đảm bảo tính chất pháp lý.
- Đặc biệt, khoản 3 Điều 630 Bộ luật Dân sự khẳng định: “3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.”
Như vậy, di chúc chỉ bắt buộc phải công chứng nếu đó là di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ.
Điều kiện về nội dung của di chúc
- Căn cứ theo điều 630 Bộ luật dân sự 2015: Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
- Căn cứ theo điều 631 Bộ luật dân sự 2015 thì văn bản di chúc phải các nội dung như sau:
“Có đầy đủ ngày, tháng, năm lập di chúc;
Có họ, tên và nơi cư trú của người lập ra di chúc;
Có họ, tên người hoặc cơ quan, tổ chức được hưởng di sản;
Các loại di sản để lại và nơi có di sản;”
Ngoài ra di chúc còn có thể có các nội dung khác nhưng không vi phạm luật và quy định pháp luật.
Thủ tục công chứng di chúc : Những điều cần biết trước khi thực hiện
Công chứng di chúc ở đâu
Phòng công chứng: là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Sở Tư pháp tại địa phương. Tại Hà Nội, bạn có thể thực hiện công chứng di chúc tại những phòng công chứng sau:
- Phòng công chứng số 1 Số 310 Bà Triệu, phường Lê Đại Hành, quận Hai Bà Trưng
- Phòng công chứng số 2 Số 654 Nguyễn Văn Cừ, phường Gia Thụy, quận Long Biên
- Phòng công chứng số 3 Số 6 Duy Tân, phường Dịch Vọng Hậu, quận Cầu Giấy
- Phòng công chứng số 4 Tầng 1 nhà N4D, phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân
- Phòng công chứng số 5 Đường Phù Lỗ, huyện Sóc Sơn
- Phòng công chứng số 6 Số 18 Kim Đồng, phường Giáp Bát, quận Hoàng Mai
- Phòng công chứng số 7 KĐT Văn Phú, phường Phú La, quận Hà Đông
- Phòng công chứng số 8 Đường La Thành, phường Phú Thịnh, thị xã Sơn Tây
- Phòng công chứng số 9 Xã Đại Thịnh, huyện Mê Linh
- Phòng công chứng số 10 Thị trấn Tây Đằng, huyện Ba Vì
Văn phòng công chứng: Nếu cần công chứng di chúc, có thể lựa chọn giữa phòng công chứng và văn phòng công chứng. Cả hai loại văn phòng này đều có thẩm quyền công chứng theo quy định của pháp luật.
Văn phòng công chứng Bravolaw cam kết mang đến dịch vụ công chứng di chúc nhanh chóng, thuận tiện và chính xác, giúp khách hàng thực hiện các thủ tục pháp lý một cách dễ dàng và an tâm. Với đội ngũ công chứng viên giàu kinh nghiệm và chuyên môn, chúng tôi sẽ tận tình tư vấn, giải thích chi tiết về các quy định pháp luật liên quan đến di chúc, đảm bảo di chúc của bạn được lập đúng theo quy định của pháp luật hiện hành. Chúng tôi luôn chú trọng đến việc đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người lập di chúc, giúp bạn đưa ra quyết định chính xác và hợp lý trong việc phân chia tài sản, đồng thời giảm thiểu rủi ro tranh chấp di sản sau này. Ngoài ra, Bravolaw cũng sẽ hỗ trợ bạn chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ cần thiết, từ đó giúp quá trình công chứng diễn ra thuận lợi và hiệu quả nhất. Với dịch vụ công chứng di chúc của chúng tôi, bạn hoàn toàn có thể yên tâm về tính hợp pháp, hợp lý và bảo vệ tối đa quyền lợi của các bên thừa kế.
Chi phí công chứng di chúc
- Phí công chứng: 50.000 đồng/trường hợp;
- Thù lao công chứng: Do tổ chức hành nghề công chứng xác định không vượt quá mức trần thù lao công chứng được Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh quy định tại Quyết định số 08/2016/QĐ-UBND ngày 21/3/2016;
- Chi phí khác: Do sự thỏa thuận giữa người yêu cầu công chứng và tổ chức hành nghề công chứng.
Cần chuẩn bị hồ sơ gì trước khi công chứng di chúc
- Phiếu yêu cầu công chứng trong đó ghi rõ yêu cầu là công chứng văn bản di chúc để lại tài sản cho người khác sau khi bản chết. Kèm theo đó, các nội dung khác trong phiếu yêu cầu là thông tin về họ tên, địa chỉ, danh mục giấy tờ gửi kèm theo.
- Dự thảo di chúc (nếu người lập di chúc đã soạn thảo sẵn di chúc thì có thể xuất trình cho công chứng viên để công chứng viên kiểm tra lại tính chính xác, đúng đắn của di chúc).
- Giấy tờ tùy thân của người để lại di chúc: Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân/hộ chiếu còn hạn sử dụng. Giấy tờ mà người này nộp chỉ cần là bản sao.
- Giấy tờ về tài sản: Ví dụ như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe, sổ tiết kiệm… Những giấy tờ này cũng chỉ yêu cầu bản sao.
- Các giấy tờ khác.
Các bước công chứng di chúc
Bước 1: Chuẩn bị giấy tờ và nộp hồ sơ
Người yêu cầu công chứng hoàn thiện hồ sơ như đã nêu ở trên và nộp trực tiếp tại trụ sở tổ chức hành nghề công chứng (Phòng Công chứng hoặc Văn phòng Công chứng), từ thứ hai đến thứ sáu (buổi sáng từ 07 giờ 30 phút đến 11 giờ 30 phút, buổi chiều từ 13 giờ 00 phút đến 17 giờ 00 phút) và sáng thứ bảy (từ 07 giờ 30 phút đến 11 giờ 30 phút).
Bước 2: Tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ
Trường hợp việc tiếp nhận thông qua bộ phận tiếp nhận hồ sơ thì bộ phận tiếp nhận chuyển hồ sơ cho Công chứng viên kiểm tra giấy tờ trong hồ sơ yêu cầu công chứng;
Trường hợp Công chứng viên trực tiếp nhận, thì thực hiện kiểm tra giấy tờ trong hồ sơ yêu cầu công chứng:
- Trường hợp hồ sơ yêu cầu công chứng đầy đủ, phù hợp với quy định của pháp luật thì thụ lý và ghi vào sổ công chứng;
- Trường hợp hồ sơ yêu cầu công chứng chưa đầy đủ: Công chứng viên ghi phiếu hướng dẫn và yêu cầu bổ sung (phiếu hướng dẫn ghi cụ thể các giấy tờ cần bổ sung, ngày tháng năm hướng dẫn và họ tên Công chứng viên tiếp nhận hồ sơ);
- Trường hợp hồ sơ không đủ cơ sở pháp luật để giải quyết: Công chứng viên giải thích rõ lý do và từ chối tiếp nhận hồ sơ. Nếu người yêu cầu công chứng đề nghị từ chối bằng văn bản, Công chứng viên báo cáo Trưởng phòng/Trưởng Văn phòng xin ý kiến và soạn văn bản từ chối.
Bước 3: Soạn thảo và ký văn bản
- Trường hợp văn bản đã được người yêu cầu công chứng soạn thảo sẵn: Công chứng viên kiểm tra dự thảo văn bản, nếu trong dự thảo văn bản có điều khoản vi phạm pháp luật, trái đạo đức xã hội, nội dung của văn bản không phù hợp quy định của pháp luật, Công chứng viên phải chỉ rõ cho người yêu cầu công chứng để sửa chữa. Trường hợp người yêu cầu công chứng không sửa chữa thì Công chứng viên có quyền từ chối công chứng;
- Trường hợp văn bản do Công chứng viên soạn thảo theo đề nghị của người yêu cầu công chứng: nội dung, ý định giao kết hợp đồng, giao dịch là xác thực, không vi phạm pháp luật, không trái đạo đức xã hội thì Công chứng viên soạn thảo giao dịch;
- Người yêu cầu công chứng tự đọc lại dự thảo Di chúc hoặc công chứng viên đọc cho người yêu cầu công chứng nghe theo đề nghị của người yêu cầu công chứng. Trường hợp người yêu cầu công chứng có yêu cầu sửa đổi, bổ sung, Công chứng viên xem xét và thực hiện việc sửa đổi, bổ sung ngay trong ngày hoặc hẹn lại;
- Trường hợp người yêu cầu công chứng đồng ý toàn bộ nội dung ghi trong dự thảo Di chúc, Công chứng viên hướng dẫn người yêu cầu công chứng ký vào từng trang của Di chúc.
Bước 4: Ký chứng nhận
Công chứng viên yêu cầu người yêu cầu công chứng xuất trình bản chính của các giấy tờ theo quy định để đối chiếu trước khi ghi lời chứng, ký vào từng trang của Di chúc và chuyển bộ phận thu phí của tổ chức hành nghề công chứng.
Bước 5: Trả kết quả công chứng
Bộ phận thu phí của tổ chức hành nghề công chứng hoàn tất việc thu phí, thù lao công chứng và chi phí khác theo quy định, đóng dấu và hoàn trả lại hồ sơ cho người yêu cầu công chứng.
Kết luận
Công chứng di chúc là một thủ tục quan trọng để đảm bảo tính hợp pháp và bảo vệ quyền lợi của người lập di chúc cũng như các bên thừa kế. Để di chúc có hiệu lực pháp lý, người lập di chúc cần tuân thủ các quy định của pháp luật và thực hiện thủ tục công chứng một cách cẩn thận. Việc hiểu rõ quy trình và các lưu ý khi công chứng di chúc sẽ giúp người dân tránh được những rủi ro pháp lý và đảm bảo quyền lợi của mình và gia đình.
Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn một tổ chức công chứng di chúc uy tín và có chuyên môn cao như Công ty Luật Bravolaw là một giải pháp hiệu quả. Với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm, Bravolaw cam kết cung cấp dịch vụ công chứng di chúc nhanh chóng, chính xác và hoàn toàn tuân thủ theo quy định pháp luật. Công ty không chỉ giúp khách hàng chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, thủ tục mà còn hướng dẫn tận tình, đảm bảo các giao dịch được thực hiện đúng quy trình, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên một cách tối ưu. Với Bravolaw, bạn có thể hoàn toàn yên tâm về chất lượng dịch vụ công chứng uy tín, đáng tin cậy và chuyên nghiệp.
